Registreer

Inhoud:

Vendelzwaaien bij 'Gijsbrecht van Aemstel'

Bij de Schutterij 'Gijsbrecht van Aemstel' wordt het vendelzwaaien op drie verschillende manieren beoefend en in verschillende disciplines. De Schutterij kent:

  • aspirant vendeliers (tot 12 jaar);
  • jeugdvendeliers (tot 17 jaar);
  • seniorvendeliers (vanaf 17 jaar).

De onderdelen waarin het vendelzwaaien wordt beoefend zijn:

  • klassiek vendelzwaaien;
  • acrobatisch (solo) vendelzwaaien;
  • korps showvendelzwaaien.

Terug naar boven

Uitleg over vendelzwaaien

Vendelen (ook wel vendelzwaaien of vaandelzwaaien genoemd) is het ritueel van vendelzwaaiers. Vendelen is een bezigheid wanneer het vendel door bekwame, kundige handen gezwaaid wordt. Er ontstaat dan een spel van meer dan plezier alleen, maar ook van toegewijde eerbied. In oude tijden hebben schutterijen en gilden hun kerken en dorpen beschermd tegen stropende benden en huurlegers die de dorpen platbrandden en de kerken beroofden. De gildebroeders beschermden wat hun het dierbaarst was: hun vrouwen en kinderen, huis en haard. En als dan het gevaar voorbij was, sloegen zij met hun vaandels een gebed om zich heen, omdat zij zo meer konden zeggen als in woorden uitdrukken. En zo heeft eeuwen lang het zwaaien van het vaandel haar waarde behouden als meer dan alleen een traditionele betekenis.

Voor het spel geldt dit mooie, zinvolle arerosticon (een gedicht waarvan de eerste letter van de regels een naam vormen):

Vdat is Vrede

Edat is Eendracht

Ndat is Noblesse

Ddat is Discipline

Edat is Eer

Ldat is Lach en Leven

Terug naar boven

Klassiek vendelen

Als de landvorst de schutters van de diverse steden opriep, dienden zij zich op een centrale plaats te verzamelen. Elke schuttersgroep voerde zijn eigen vaandel en vendels mee. Het is vrijwel zeker dat bij de aankomst de vendels neigden voor stedelijke overheden en landvorst, bij wie de schutters zich present meldden. Het komt waarschijnlijk voor dat uit het neigen en zwaaien van de vendels het huidige vendelen is voortgekomen, temeer omdat nu doorgaans gevendeld wordt wanneer de schutterskoning aanwezig is: de zogenoemde vendelhulde.

Terug naar boven

Acrobatisch vendelen

Zoals in oertijden werden tijdens de krijgsverrichtingen de vendels van het leger en zijn onderdelen meegevoerd. Deze vendels mochten nimmer ter aarde zenken: zij mochten de grond niet raken. De drager, al werd hij ook gewond, diende te zorgen dat het vaandel steeds boven de hoofden van de strijders zichtbaar bleef. Was de drager dodelijk gewond, dan moest een makker het vaandel overnemen, dit vaandel werd dan ook ten koste van alles tot het laatste verdedigd. Als men het acrobatisch vendelen van tegenwoordig bekijkt, kan men zich voorstellen hoe een vendelier, gewond, zich kronkelt en wentelt om toch het vaandel boven te houden. Soms wordt het vendel nog hoog in de lucht geworpen om daarna nog handig te worden opgevangen, wellicht overdragen van het vendel door een dodelijk gewonde aan zijn strijdmakker(s).

Terug naar boven

Betekenis van het vendelzwaaien

Vendelhulde: een uitbeelding van een strijd tussen goed en kwaad

Er zijn folkloristen geweest, die in de vendeldemonstratie van schutterijen niets anders zagen dan louter eerbetoon aan de Pastoor, Burgemeester enz. Sommigen beweren ook dat het ontstaan van dit imposante vlagvertoon te zoeken is in de Middeleeuwse Meigilden of oud Germaanse bloedbroederschappen. De betekenis van het vendelen zoals dit tegenwoordig gekend wordt heeft een andere intentie. De vendelhulde zelf wordt een gebed en strijd genoemd, terwijl de vendeliers er steeds aan worden herinnerd, dat ze met gewijde vaandels vendelen.

Eerste ronde: hierbij wordt tot de vendeliers gesproken

  1. Het rondzwaaien boven het hoofd betekent: houd je kloek en sterk in de strijd die komen gaat.
  2. Als de vlag wordt rond gegooid om de hals betekent dit: weer je geducht al zal dit ook je hoofd moeten kosten.
  3. De vlag draait om de lendenen: geef aan dit werk je kracht, je lichaam, desnoods je leven.
  4. De vlag draait om de knieën: houd je leden lenig en kunt ook knielen.
  5. De vlag draait om de enkels: laat de vlag steeds draaien, maar zorg dat ze schoon en rein blijft, zoals de lelie, het symbool hiervan (de vendelier mag nimmer met het vaandel de grond raken).

Tweede ronde: de vlag begint weer boven het hoofd. Na enkele slagen die een kort gebed vormen, wordt dan de strijd tussen goed en kwaad, tussen God en de duivel uitgebeeld

  1. De vlag wordt boven het hoofd rond gezwaaid in de hand: patroon van de Gilde, U wil ik verheerlijken en ik wil al het mogelijke doen, want hoog zijt Gij verheven.
  2. Als de knop in de hals wordt gelegd en het gezicht schuin opwaarts is gericht: ik zie naar de Hemel, o Heer, want ik wil U verheerlijken.
  3. Nu begint de vlag schuin over de schouder te draaien: de vijand komt.
  4. In machtige slagen wordt de vlag achter de rug doorgehaald: van alle kanten word ik nu aangevallen.
  5. De vlag wordt achter de knieën doorgehaald: de vijand probeert me op de knieën te krijgen.
  6. De vlag draait door de enkels door. De vijand drukt me diep te neer.
  7. De vlag draait nu achter en vervolgens om een been, knie en enkel: maar ik zal me staand houden, als is het maar op een been.
  8. De vlag wordt vast geklemd in de knieholte: ik maak mijn handen vrij en ga voor niets opzij.
  9. De vlag balanceert op de voet: bijna liet ik de vlag vallen, maar mijn voet kon haar nog net grijpen.
  10. De vendelier treedt over de vlag: de vijand probeert haar af te nemen.
  11. De vendelier treedt over de vlag en werpt haar omhoog: de vijand sloeg bijna de vlag weg, maar ik kon ze nog juist opvangen.

De derde ronde: weer gaat de vlag boven het hoofd: bijna overmoedig staat men in de strijd tegen het kwaad. Maar ook daar wordt de strijd wanhopig, zodat het gebed om hulp tot de patroonheilige begint om dan te eindigen in de overwinning van het GOEDE over het KWADE met de hulp uit de Hemel.

  1. Overmoedig gooit de vendelier zijn vlag over het hoofd: nooit zal hij wijken, hoe het ook moge gaan. Ik zal blijven strijden, zolang ik leef.
  1. De slagen worden steeds zwaarder en moeilijker, de vlag om de lendenen gezwaaid en weer opgevangen, de strijd wordt nog zwaarder.
  2. De vlag wordt rond beide benen gedraaid en opgevangen, al zwaarder wordt de strijd, ik heb hulp nodig.
  3. De vlag draait om ieder been afzonderlijk, de strijd wordt hopeloos, ik val van vermoeidheid haast te neer.
  4. Nu volgt de knieslag, het vendelen wordt een smeekbede. Patroonheilige helpt mij, sta mij bij, ik kan haast niet meer, ik wil mijn leven geven.
  5. De vendelier valt op de knieën, Mijn Heer en mijn God, geef mij Uw zegen en kracht.
  6. Nu staat de vendelier weer rechtop, de vlag wordt op de vuist gelegd, de vlag wordt opgegooid, ten teken der overwinning en van grote blijdschap: God en Patroonheilige, met Uw steun heb ik overwonnen.
  7. De vlag wordt opgerold. De strijd heeft gestreden. Het werk is gedaan. De zege is ons.

Wanneer de vendelhulde een dodenherdenking betreft, dan begint bij no.22 de verandering en wordt hieraan toegevoegd: op de knieën zit ik voor U. Maar niet tegen mijn wil, maar Uw wil geschiede, Moge de vlag dan mijn lichaam bedekken, waardoor ik mijn leven geef. Langzaam uitvendelend valt dan de vlag. Daarna volgt het "Wilhelmus".

Terug naar boven

Beoordeling tijdens wedstrijden

Elke schutterij met vendeliers heeft zo zijn eigen volgorde wat de vendelslagen betreft. Tijdens schuttersconcoursen zijn er speciale wedstrijden voor het vendelen. Er wordt er op gelet dat de vendelslagen juist, gelijk en op tijd worden gemaakt door alle aanwezige vendeliers uit dezelfde vereniging. En er wordt er op gelet dat de vendelslagen worden gemaakt die verplicht zijn om te maken. Vendelgroepen zijn onderverdeeld in diverse klassen. De hoogste is de Superieur A en de laagste is de klasse Vaandelafdeling. Des te hoger de klasse, des te moeilijker zijn de vendelslagen en des te strenger wordt er gejureerd tijdens concoursen. Voor elke fout die er door één of meerdere juryleden gezien wordt, worden strafpunten gegeven.

Terug naar boven

JMod TweetDisplay

SchutterijDburg @dgbetuwe Veel plezier op de Huissense kermis👍🏻. Wisten jullie dat de Doornenburgse kermis net geweest is ?
SchutterijDburg Wilt u alles teruglezen en zien over de #Doornenburgse kermis 2018 kijk dan snel op https://t.co/vesJG9MfOb .… https://t.co/oAJvFnKCUy