Registreer

De wordt een hele mooie dag. Datum: 21-10-2015

Inhoud:

Vendelzwaaien bij 'Gijsbrecht van Aemstel'

Bij de Schutterij 'Gijsbrecht van Aemstel' wordt het vendelzwaaien op drie verschillende manieren beoefend en in verschillende disciplines. De Schutterij kent:

  • aspirant vendeliers (tot 12 jaar);
  • jeugdvendeliers (tot 17 jaar);
  • seniorvendeliers (vanaf 17 jaar).

De onderdelen waarin het vendelzwaaien wordt beoefend zijn:

  • klassiek vendelzwaaien;
  • acrobatisch (solo) vendelzwaaien;
  • korps showvendelzwaaien.

Terug naar boven

Uitleg over vendelzwaaien

Vendelen (ook wel vendelzwaaien of vaandelzwaaien genoemd) is het ritueel van vendelzwaaiers. Vendelen is een bezigheid wanneer het vendel door bekwame, kundige handen gezwaaid wordt. Er ontstaat dan een spel van meer dan plezier alleen, maar ook van toegewijde eerbied. In oude tijden hebben schutterijen en gilden hun kerken en dorpen beschermd tegen stropende benden en huurlegers die de dorpen platbrandden en de kerken beroofden. De gildebroeders beschermden wat hun het dierbaarst was: hun vrouwen en kinderen, huis en haard. En als dan het gevaar voorbij was, sloegen zij met hun vaandels een gebed om zich heen, omdat zij zo meer konden zeggen als in woorden uitdrukken. En zo heeft eeuwen lang het zwaaien van het vaandel haar waarde behouden als meer dan alleen een traditionele betekenis.

Voor het spel geldt dit mooie, zinvolle arerosticon (een gedicht waarvan de eerste letter van de regels een naam vormen):

Vdat is Vrede

Edat is Eendracht

Ndat is Noblesse

Ddat is Discipline

Edat is Eer

Ldat is Lach en Leven

Terug naar boven

Klassiek vendelen

Als de landvorst de schutters van de diverse steden opriep, dienden zij zich op een centrale plaats te verzamelen. Elke schuttersgroep voerde zijn eigen vaandel en vendels mee. Het is vrijwel zeker dat bij de aankomst de vendels neigden voor stedelijke overheden en landvorst, bij wie de schutters zich present meldden. Het komt waarschijnlijk voor dat uit het neigen en zwaaien van de vendels het huidige vendelen is voortgekomen, temeer omdat nu doorgaans gevendeld wordt wanneer de schutterskoning aanwezig is: de zogenoemde vendelhulde.

Terug naar boven

Acrobatisch vendelen

Zoals in oertijden werden tijdens de krijgsverrichtingen de vendels van het leger en zijn onderdelen meegevoerd. Deze vendels mochten nimmer ter aarde zenken: zij mochten de grond niet raken. De drager, al werd hij ook gewond, diende te zorgen dat het vaandel steeds boven de hoofden van de strijders zichtbaar bleef. Was de drager dodelijk gewond, dan moest een makker het vaandel overnemen, dit vaandel werd dan ook ten koste van alles tot het laatste verdedigd. Als men het acrobatisch vendelen van tegenwoordig bekijkt, kan men zich voorstellen hoe een vendelier, gewond, zich kronkelt en wentelt om toch het vaandel boven te houden. Soms wordt het vendel nog hoog in de lucht geworpen om daarna nog handig te worden opgevangen, wellicht overdragen van het vendel door een dodelijk gewonde aan zijn strijdmakker(s).

Terug naar boven

Betekenis van het vendelzwaaien

Vendelhulde: een uitbeelding van een strijd tussen goed en kwaad

Er zijn folkloristen geweest, die in de vendeldemonstratie van schutterijen niets anders zagen dan louter eerbetoon aan de Pastoor, Burgemeester enz. Sommigen beweren ook dat het ontstaan van dit imposante vlagvertoon te zoeken is in de Middeleeuwse Meigilden of oud Germaanse bloedbroederschappen. De betekenis van het vendelen zoals dit tegenwoordig gekend wordt heeft een andere intentie. De vendelhulde zelf wordt een gebed en strijd genoemd, terwijl de vendeliers er steeds aan worden herinnerd, dat ze met gewijde vaandels vendelen.

Eerste ronde: hierbij wordt tot de vendeliers gesproken

  1. Het rondzwaaien boven het hoofd betekent: houd je kloek en sterk in de strijd die komen gaat.
  2. Als de vlag wordt rond gegooid om de hals betekent dit: weer je geducht al zal dit ook je hoofd moeten kosten.
  3. De vlag draait om de lendenen: geef aan dit werk je kracht, je lichaam, desnoods je leven.
  4. De vlag draait om de knieën: houd je leden lenig en kunt ook knielen.
  5. De vlag draait om de enkels: laat de vlag steeds draaien, maar zorg dat ze schoon en rein blijft, zoals de lelie, het symbool hiervan (de vendelier mag nimmer met het vaandel de grond raken).

Tweede ronde: de vlag begint weer boven het hoofd. Na enkele slagen die een kort gebed vormen, wordt dan de strijd tussen goed en kwaad, tussen God en de duivel uitgebeeld

  1. De vlag wordt boven het hoofd rond gezwaaid in de hand: patroon van de Gilde, U wil ik verheerlijken en ik wil al het mogelijke doen, want hoog zijt Gij verheven.
  2. Als de knop in de hals wordt gelegd en het gezicht schuin opwaarts is gericht: ik zie naar de Hemel, o Heer, want ik wil U verheerlijken.
  3. Nu begint de vlag schuin over de schouder te draaien: de vijand komt.
  4. In machtige slagen wordt de vlag achter de rug doorgehaald: van alle kanten word ik nu aangevallen.
  5. De vlag wordt achter de knieën doorgehaald: de vijand probeert me op de knieën te krijgen.
  6. De vlag draait door de enkels door. De vijand drukt me diep te neer.
  7. De vlag draait nu achter en vervolgens om een been, knie en enkel: maar ik zal me staand houden, als is het maar op een been.
  8. De vlag wordt vast geklemd in de knieholte: ik maak mijn handen vrij en ga voor niets opzij.
  9. De vlag balanceert op de voet: bijna liet ik de vlag vallen, maar mijn voet kon haar nog net grijpen.
  10. De vendelier treedt over de vlag: de vijand probeert haar af te nemen.
  11. De vendelier treedt over de vlag en werpt haar omhoog: de vijand sloeg bijna de vlag weg, maar ik kon ze nog juist opvangen.

De derde ronde: weer gaat de vlag boven het hoofd: bijna overmoedig staat men in de strijd tegen het kwaad. Maar ook daar wordt de strijd wanhopig, zodat het gebed om hulp tot de patroonheilige begint om dan te eindigen in de overwinning van het GOEDE over het KWADE met de hulp uit de Hemel.

  1. Overmoedig gooit de vendelier zijn vlag over het hoofd: nooit zal hij wijken, hoe het ook moge gaan. Ik zal blijven strijden, zolang ik leef.
  1. De slagen worden steeds zwaarder en moeilijker, de vlag om de lendenen gezwaaid en weer opgevangen, de strijd wordt nog zwaarder.
  2. De vlag wordt rond beide benen gedraaid en opgevangen, al zwaarder wordt de strijd, ik heb hulp nodig.
  3. De vlag draait om ieder been afzonderlijk, de strijd wordt hopeloos, ik val van vermoeidheid haast te neer.
  4. Nu volgt de knieslag, het vendelen wordt een smeekbede. Patroonheilige helpt mij, sta mij bij, ik kan haast niet meer, ik wil mijn leven geven.
  5. De vendelier valt op de knieën, Mijn Heer en mijn God, geef mij Uw zegen en kracht.
  6. Nu staat de vendelier weer rechtop, de vlag wordt op de vuist gelegd, de vlag wordt opgegooid, ten teken der overwinning en van grote blijdschap: God en Patroonheilige, met Uw steun heb ik overwonnen.
  7. De vlag wordt opgerold. De strijd heeft gestreden. Het werk is gedaan. De zege is ons.

Wanneer de vendelhulde een dodenherdenking betreft, dan begint bij no.22 de verandering en wordt hieraan toegevoegd: op de knieën zit ik voor U. Maar niet tegen mijn wil, maar Uw wil geschiede, Moge de vlag dan mijn lichaam bedekken, waardoor ik mijn leven geef. Langzaam uitvendelend valt dan de vlag. Daarna volgt het "Wilhelmus".

Terug naar boven

Beoordeling tijdens wedstrijden

Elke schutterij met vendeliers heeft zo zijn eigen volgorde wat de vendelslagen betreft. Tijdens schuttersconcoursen zijn er speciale wedstrijden voor het vendelen. Er wordt er op gelet dat de vendelslagen juist, gelijk en op tijd worden gemaakt door alle aanwezige vendeliers uit dezelfde vereniging. En er wordt er op gelet dat de vendelslagen worden gemaakt die verplicht zijn om te maken. Vendelgroepen zijn onderverdeeld in diverse klassen. De hoogste is de Superieur A en de laagste is de klasse Vaandelafdeling. Des te hoger de klasse, des te moeilijker zijn de vendelslagen en des te strenger wordt er gejureerd tijdens concoursen. Voor elke fout die er door één of meerdere juryleden gezien wordt, worden strafpunten gegeven.

Terug naar boven

Tot de leden behoren:

Vendeliers

Tot "De Witte Ploeg" behoren in de eerste plaats de vendeliers. "De vendelier met zijn vendel is de trots en sieraad van de schutterij. Of de schutterij alleen door het dorp trekt of met anderen samen zich presenteert op één of andere bijeenkomst, altijd blijft het oog geboeid door het fiere vaandel met zijn prachtige kleuren en afbeeldingen", aldus de oud-voorzitter van de Gelderse Federatie van Schuttersgilden en Schutterijen St. Hubertus, de heer Tomesen.

De vendeliers vormen de grootste groep binnen de afdeling. Bij de Schutterij "Gijsbrecht van Aemstel" zijn op dit moment 10 seniorvendeliers en 11 aspirant/jeugdvendeliers actief. Tot de seniorvendeliers behoren Gerwin de Beijer, Henk Casterop, Stefan Claassen, Hans van 't Hullenaar, Martin Jansen, Marcellino Kummeling, Rob Peters, Rob Rikken, Pieter Wissing en Wilco Witjes.

Tot de jeugdvendeliers behoren: Bjorn Derksen, Luuk Peters, Sven Peters, Nick Vetsuypens, Sverre Witjes en Kjeld Witjes.

Tot de aspirant vendeliers behoren: Gijs Feijen, Job Milder, Jip Roelofs, Bas Schaars, Hes Vermaas.

Terug naar boven

Kapitein

De kapitein van de Schutterij is Rick Bouwman. Hij heeft de algehele leiding binnen de Schutterij en hij is tevens het eerste aanspreekpunt. Door het geven van diverse commando's doen de schutters precies dat wat hij beveelt.

De kapitein is te herkennen aan de gele sjerp om zijn schutterspak, aan de rode veer, die naast de witte, op zijn hoed zit en aan zijn sabel, die hij altijd bij zich draagt.

Terug naar boven

Sectiecommandanten

De kapitein wordt geassisteerd door de sectiecommandanten. Wanneer de kapitein afwezig is, neemt één van de sectiecommandanten de functie over. De sectiecommandant is te herkennen aan zijn schutterspak met daarbij een sabel, die hij (net als de kapitein) altijd bij zich draagt.

De naam "sectiecommandant" stamt uit de tijd dat de Doornenburgse schutters onderverdeeld waren in diverse secties. Vroeger werden er, voordat de schutterij uittrok naar een evenement, appèls in het Schuttersgebouw gehouden om te controleren of dat alle schutters aanwezig waren. Doordat er zoveel Doornenburgers lid waren, was het voor de kapitein onmogelijk om alle namen van de leden op te lezen om te controleren of ze aanwezig waren. Besloten werd toen om de schutters onder te verdelen in verschillende secties. Er ontstonden toen 7 secties met ieder een eigen commandant. Tijdens de appèls controleerden de sectiecommandanten of de leden van hun sectie present waren. Toen de appèls afgeschaft werden, verloren de 7 sectiecommandanten hun oorspronkelijk functie. Het sectiesysteem wordt nog wel gehanteerd. Op dit moment bezit de Schutterij vier sectiecommandanten. Dat zijn Henk Bouwman, Jan Casterop, Erik Feijen, Wouter Teunissen, Geert Vermeulen en Stefan Viergever.

Terug naar boven

Vaandeldrager& Piekaniers

De vaandeldrager en de twee piekaniers worden ook tot "De Witte Ploeg" gerekend. De vaandeldrager, Henk Witjes, draagt tijdens optochten het vaandel (dit is geen vendel) van de Schutterij mee. Op dat vaandel staat het embleem van de schutterij in zijn oorspronkelijke kleuren (zwart, geel, rood, wit. Deze kleuren zijn ook weer terug te vinden in de schutterspakken). Het vaandel is het meest waardevolle bezit van de schutterij. Het geeft als het ware de identiteit van de schutterij weer. Het vaandel moet dan ook goed bewaakt worden. Dit gebeurt door de twee piekaniers, die altijd aan weerszijden van het vaandel te vinden zijn. De piekaniers dragen elk een piek. Deze pieken lijken op een spies en werden in de Middeleeuwen gebruikt als wapen. De piekaniers van de Schutterij zijn Wim Jansen en Henk Visch. Reserve piekaniers zijn Hans Oostendorp en Jo Witjes.

Terug naar boven

Bielemannen

Na de komst van de kruisboogschutters in 1978 beleefde de Schutterij in 2003 opnieuw een hoogtepunt in haar bestaan. De Doornenburgse Schutterij breidde uit met een nieuw onderdeel: de bielemannen.

Met het Federatief Schuttersevenement in augustus 2002 maakte Doornenburg al kennis met het fenomeen ‘bielemannen’. Bielemannen waren van vroeger uit 'wegbereiders' die met hun bijlen en zagen de versperringen moesten opruimen die mogelijk door vijanden van hun kasteelheer op zijn weg waren geworpen.

Bielemannen bij de hedendaagse schutterijen en schuttergilden meten hun krachten in wedstrijdverband. Ze moeten in een zo snel mogelijke tijd een boomstam doorhakken.

Tijdens dat Federatief Schuttersevenement vonden op het terrein voor de feesttent de bielemanwedstrijden plaats. De belangstelling vanuit het publiek hiervoor was groot. Gerrie Milder, Gerwin Peters, Bart Verhoeven en Theo Vermeulen waren zo onder de indruk dat ze zelf ook bieleman wilden worden en ze klopten aan bij de Schutterij.

Terug naar boven

Instructeur

Bij "De Witte Ploeg" is een instructeur aanwezig om tijdens de repetities de vele vendeliers goede instructies te geven wat betreft het vendelen. De instructeur van "De Witte Ploeg" is Anton de Beijer.

Terug naar boven

Overige leden

Naast alle actieve leden heeft "De Witte Ploeg" ook nog overige leden. Dat zijn Ben Balk, Geert Claassen (tevens contactpersoon), Stef Hendriks, Wim Jans, Wim Knuiman, Jo Leenders, Geert Otters, Gudo Peters, Wim Raaijmakers, Jaap Teering en Geert Wissing.

Om lid te kunnen worden van "De Witte Ploeg", dient de schutter woonachtig in Doornenburg te zijn en dient hij het schutterspak te dragen.

Terug naar boven

De vendelafdeling van de Schutterij "Gijsbrecht van Aemstel" is waarschijnlijk opgericht in 1791. "Vendelafdeling" is de benaming voor alles wat met vendelen/vendelzwaaien te maken heeft. De vendelafdeling is een onderdeel van deze schutterij en heeft 39 leden in verschillende leeftijdscategorieën. Vroeger werd de vendelafdeling in Doornenburg "De Witte Boksenploeg" genoemd. Dit doordat het uniform van de vendelafdeling toen vooral gekenmerkt werd door de opvallende witte broeken.

Rond 1981 kwamen er nieuwe uniformen en de witte broeken werden ingeruild voor zwarte pofbroeken met witte kniekousen. Door deze metamorfose werd de benaming voor de vendelafdeling ook enigszins aangepast. "De Witte Boksenploeg" werd "De Witte Ploeg": een naam die tot op de dag van vandaag nog gehandhaafd wordt binnen en buiten de Doornenburgse Schutterij.

Tot 1981 bestond het vendelkorps van "De Witte Ploeg" alleen uit senioren. Jeugdleden kende men toen niet. Met de komst van de nieuwe uniformen werd "De Witte Ploeg" uitgebreid met een nieuw onderdeel: de jeugdvendeliers. Dit bleek een groot succes. Met de introductie van de nieuwe uniformen waren op dat moment 10 jeugdleden actief bij de Schutterij betrokken. Sinds 1997 kent het vendelkorps ook aspirant vendeliers.

“De Witte Ploeg" is niet meer bij de Schutterij weg te denken. Echter, even leek het erop dat "De Witte Ploeg" ten onder ging. Dit doordat er zich geen nieuwe (jeugd-)leden meer bij het korps aanmeldden. Om te kunnen blijven voortbestaan moeten er zich immers nieuwe mensen aanmelden. Enkele personen hebben jaren lang vele inspanningen geleverd om nieuwe leden te werven. En met resultaat! Op dit moment maakt "De Witte Ploeg" een enorme groei in jeugdleden door en dat is voor zo'n klein dorp als Doornenburg zeer opmerkelijk.

"De Witte Ploeg" heeft een eigen bestuur om intern een aantal zaken te regelen. Deze bestaat uit: Rick Bouwman (voorzitter), Gerwin de Beijer (secretaris), Hans Oostendorp (penningmeester).

“De Witte Ploeg" kent vele hoogtepunten. Zo bezocht "De Witte Ploeg" het Europees Schutterstreffen in Nijmegen, Lippstadt (Duitsland), Valkenburg, Medebach (Duitsland), Haaksbergen, Krakow (Polen), Garrel (Duitsland) en Vöcklabruck (Oostenrijk). Tevens hebben de vendeliers van "De Witte Ploeg" het vendel mogen zwaaien voor koningin Beatrix, wijlen prins Claus en kroonprins Willem-Alexander.

Momenteel wordt deze website bijgewerkt.

De vendeliers van de Schutterij 'Gijsbrecht van Aemstel' zijn onder andere bekend van:

  • TV-optreden met Frans Bauer tijdens 25-jarig regeringsjubileum van H.M. Koningin Beatrix (30 april 2005)
  • TV-optreden bij Paleis Het Loo tijdens het Nationaal Hippisch Saluut ter ere van het 25-jarig regeringsjubileum van H.M. Koningin Beatrix (13 augustus 2005)
  • TV-optreden in het Teleac-programma 'Op en Top Nederland' (12 september 2006)
  • Musicaloptreden 'Koning van Katoren' met het ASK-theater in het Orpheus-theater in Apeldoorn (28 november- 1 december 2006)

En natuurlijk van diverse vendeloptredens tijdens demonstraties en concoursen binnen en buiten Gelderland!

JMod TweetDisplay

SchutterijDburg Schitterend weekend gehad in Neer bij het Europees Schutterstreffen. Filmpje: https://t.co/mW97GevaVO #EST2018https://t.co/5eQuOALEma
11hreplyretweetfavorite
SchutterijDburg Aankomend weekend zal onze schutterij deelnemen aan het Europees Schutterstreffen in het Limburgse Neer (gemeente L… https://t.co/9gsecKa2ud